Advert
Türkistan Gezisi Notları - 6: Bişkek
Vasıf İnanç DUYGULU

Türkistan Gezisi Notları - 6: Bişkek

Almatı'daki otobüs garından Bişkek minibüslerine binip de Bişkek'in yolunu tutuyoruz. Gördüğümüz ilk detay Kazakistan'da özellikle Almatı'da çok sık göremediğimiz takkeli bir amcanın arabayı kullanması ve telefonda "selamun aleyküm , aleyküm selam" şeklinde selamlaşması oluyor. Bu Kırgız amcadan yola çıkarak Kırgızların daha muhafazakar olup olmadığı sorusu aklımıza geliyor. 

Özellikle sınırda ve minibüste fark ediyoruz ki Kırgızlar ve Kazaklar aralarında Rusça konuşuyorlar. Rusça bu coğrafyanın insanı için ortak dil konumunda maalesef. Bizim dilimizde İngilizce'den geçen teknik terimler ise Kırgızca ve Kazakça'ya Rusça'dan geçmiş. Trene pyozd, otogara abdavazgal diyorlar. 

Sınıra ulaştığımızda ise uzun süren Kazak sınır kontrolünden sonra Kırgız tarafına geçiyoruz. Kazak ve Kırgız pasaportu dışındaki pasaportları toplayıp ayrı bir odaya götürüyorlar. Önümüzdeki Özbek aile ile bizim pasaportlar beraber gitti ve geldiğinde Özbeklerden açık bir şekilde rüşvet istediler. Rüşvetin yaygın olduğunu duymuştuk ancak herkesin ortasında "Pasaportun içine para koy ver." diyecekler ölçüde de aleni olduğunu düşünmüyorduk açıkçası. Neyse ki piyango bize vurmadı ve sınırı kazasız belasız geçtik. 

Geçtiğimizde Kırgızistan tarafında bizleri Manas Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olan İhsan hoca ile Mustafa hoca karşıladılar. Özellikle tur boyunca İhsan hocanın bizlere evimizden uzak hissettirmediğini söylemek gerekiyor. Kendisine buradan da teşekkür edelim. 

İhsan hoca ile şehrin merkezinde şöyle bir tur atarken polisin, kural hatası yaptığını fark ettiği her aracı durdurduğunu öğreniyoruz. Neredeyse her kavşak geçişinde bir polis çevirmesi var. Kural hatası yapanları, yayaya yol vermeyenleri, ikinci şeritten dönenleri anında çevirip 200 som rüşvet alıyorlarmış. Bir de başımıza gelince rüşvete çok para vereceğimizi düşünüp korkmaya başlıyoruz. 200 Som yaklaşık 10 Türk Lirasına denk geliyor. 

Bişkek turuna devam ederken Bişkek'in de Almatı gibi klasik bir Rus şehri olduğunu fark ediyoruz. Rus şehir planlamacılığının etkisi burada da çok bariz. Geniş caddeler, çok yüksek olmayan binalar, geniş yeşil alanlar, iyi planlanmış toplu taşıma sistemi burada da kendini belli ediyor. Yalnız Bişkek'in başkent olması sebebiyle Almatı'daki Kazak kültüründen çok daha yoğun bir Kırgız kültürünü ve Türk dünyası öğesini hissetmenin mümkün olduğunu söylemek lazım. Başkanlık sarayı olan Ak Üy (Beyaz Ev) ve çevresindeki meydanda yer alan Cengiz Aytmatov ve Manas Ata heykelleri merkeze ulaştığımızı gösteriyor bize. Manas Ata heykelinin ve Kırgız bayrağının gece ışıklandırılması ise göze çok hoş geliyor. 

Bişkek'i gezme niyetiyle o meydana indiğimizde ise Manas Ata heykelinin biraz arka tarafında Karl Marx ve Lenin heykelleri ile bütün planı Sovyet Yıldızı üzerine oturtulmuş Panfilov Parkı gibi Sovyetler döneminden kalma eserlerin hala durduğunu görüyoruz. Lenin heykeli şimdi Manas heykelinin olduğu yerden şimdiki konumuna taşınmış bağımsızlıkla beraber ve yerine Manas ata heykeli yapılmış. İki heykelin ortasında sayılabilecek bir konumda ise önce Ruslarla savaşan sonra halkına zarar gelmemesi için evladını feda eden ve Kırgızların gözünde yiğit bir Kırgız kadını olan Kurmancan Datka'nın heykelinin yer aldığı küçük meydan bulunuyor. Daha sonraları Kurmancan Datka'yı ödüllendiren Sovyetler Bişkek'te heykelini yapmış bize anlatıldığı kadarıyla. 

Manas Ata Kırgızların en büyük kahramanı. Destan sözlü olarak anlatılageliyor ve her anlatan bir şeyler eklediği için henüz bitmemiş bir destan olarak adlandırılıyor. Dünyanın en uzun destanı olarak adlandırılan bu destanı anlatanlara ise "Manasçı" deniyor. 1995 yılında Manas destanının bininci yılı Kırgızistan'da çeşitli etkinliklerle kutlanmış. Havalimanına, üniversiteye, caddelere ve çocuklara ismi verilen Manas Ata ise çok kısaca Kırgızları emri altında toplayıp Çinlilerle savaşıp Kırgızistan'ı yurt yapmış Kırgızlara. Manas destanında özellikle Kırgız denmesinin sebebini Sovyetler döneminde de anlatılagelmesi olarak yorumladık biz, zira ülkede başka bilinen bir destan olan Barsbeg destanında Kırgız değil Türk adı kullanılıyormuş. 

Manas'ın isminin verildiği Türk-Kırgız Manas Üniversitesi ise ülkenin en başarılı üniversitelerinden birisi olarak gözüküyor. Rüşvet geçmediği için akademik olarak başarılı olan üniversiteyi akademik başarı isteyenler tercih ediyor. En başarılı fakültelerinin Turizm, Veterinerlik ve Gıda Mühendisliği olduğunu öğrendiğimiz üniversiteye girmek isteyen Kırgızlar bu seneye kadar ÖSYM'nin sınavına giriyormuş. Bu sene Kırgızistan'ın kendi sınavına açılan 20 kişilik kontenjana ise en iyi puan alanlardan 300'ün üzerinde başvuru var. 

Kırgızistan'da Türkiye ve Türk algısının oluşmasında en büyük pay üniversitelerin olsa da, Türk dizileri,Türk malları ve ticaret yapan Türkler de çok etkili. Pazarlarda ve alışverişte Turitski diye gösterilen Türk malları Çin ve Rus mallarına göre çok daha büyük rağbet görüyormuş. Yimpaş, Lc Waikiki gibi markaların dükkanları yanısıra Torku ve Ülker'i her yerde görmek mümkün. Direkt Türklerin açtığı alışveriş merkezleri ise şehrin en iyileri konumunda. Demirbank bizim gördüğümüz kadarıyla en fazla şubesi olan banka ve onun da sahibi Türkmüş. Ticaret dışında buraya Türkiye'nin yaptığı hibeler de çok yaygın. Yollardan üniversiteye birçok hizmetin maliyetini Türkiye, Kırgızistan'a yardım niyetiyle karşılıyor. Bişkek'te gördüğümüz en büyük iki camii Türkiye tarafından yapılmış. Çin ve Rusya da hibe niyetiyle yollar vs yapsa da Türkiye özellikle dini alanda yaptığı yol göstericilikle halkın gözünde farklı bir konumda. 

Sovyetler'e yönelik bakış açısı ise Sovyetler'de doğan ikinci nesilde, orta yaşlılarda, daha olumluymuş diğer kesimlere göre. Devletin büyüklerinin hep Sovyetler döneminde yetiştiklerini söylerlermiş. Almatı'da da yer alan Panfilov parkında ise Sovyetler döneminde Sovyetler için savaşmaya Rus General Panfilov komutasında savaşmaya giden Türkler için anıt mevcut. 300 bin Kırgızın gidip 100 bininin geri döndüğünü söylüyorlar. Yani 2. Dünya savaşında Sovyetler ordusunda savaşmış olmak Kırgızlar ve Kazaklar için bir anlamda gurur vesilesi. General Panfilov da Bişkekli bir Rus imiş. 2010 yılındaki ihtilalden sonra Bişkek'te pek de Rus kalmamış açıkçası. 

Kırgızistan'daki her 5 kişiden birinin çalışmak için yurtdışında olduğunu söylüyorlar. Özellikle Türkiye Kırgızlar için önemli bir adresmiş. Türkiye'de çalışanlar Kırgızistan'daki ailelerine bakıyorlarmış. Bu da tabii ki Türkiye algısı için önemli bir etmen. 

Komünist Parti'nin amblemini görünce sorduğumuzda mevcut bir Komünist Parti'nin var olduğunu söylüyorlar. Milliyetçi bir parti de mevcutmuş ama "Ülkücüler gibi Türk dünyası algısı yok." diyor bize. Gezimizde mihmandarlık yapan Manas Üniversitesi mezunu Nur abi. Yaklaşan seçimler dolayısıyla siyasi çalışmalar da günlük konuşmalarda siyasetin payı da bir hayli artmış elbette. 

Bişkek gezisi sırasında en sevilen sporun at üstünde oğlak kapma olarak adlandırılabilecek Gökbörü olduğunu öğreniyoruz. Geleneksel sporlara ilgi futbol gibi oyunlara oranla çok daha yüksekmiş. Bizlerin Bozkurtlar romanından bildiği ve bir kıza birden çok talip varsa at üzerinde kızı yakalama çabası olarak adlandırılalabilecek Kız Kuumay geleneği de hala yaşayan bir gelenekmiş. 

Yazıyı çok da uzatmadan kısaca ve genel manada Bişkek'te gözlemlediklerimizi anlattığımız bu yazıyı da sonlandıralım. Daha sonraki Kırgızistan yazılarında daha detaylı bilgiler de mevcut olacak inşallah.

 

 

 

 

Fotoğraflar yukarıdan aşağıya:

(Yanından arabayla geçerken çekebildiğim Bişkek'in merkez noktası. Sağda Manas Ata heykeli, solda Kırgız bayrağı ve arkada Tarih müzesi)

(Panfilov Parkı'nın Sovyet Yıldızı şeklindeki yerleşim planı) 

(Yine Merkezde yer alan Lenin heykeli)

(Kurmancan Datka heykeli) 

 (Üniversiteye yakın bir yerde bulunan Sovyetler döneminde adı Dostluk parkı olan ve bağımsızlıktan sonra adı Atatürk Parkına çevrilen parktan bir görüntü. )

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Erdoğan İran’a Ziyarette Bulunacak
Erdoğan İran’a Ziyarette Bulunacak
FETÖ Sanığı Atalay Demirci Tahliye Edildi
FETÖ Sanığı Atalay Demirci Tahliye Edildi